عقب ماندگی ذهنی

علت ، علائم و روش های درمانی عقب ماندگی ذهنی

2 ۱,۳۰۰

مغز افرادی که دارای معلولیت ذهنی (ID) هستند، به درستی توسعه نمی یابد و عملکرد فکری و انطباقی آن در محدوده طبیعی کار نمی کند. در گذشته، متخصصان این شرایط را “عقب ماندگی ذهنی” می نامیدند. در این مقاله با این بیماری بیماری بیشتر آشنا خواهید شد. همچنین علت بیماری، علائم و تشخیص آن توضیح داده شده است.

انواع عقب ماندگی ذهنی

معلولیت ذهنی چهار سطح دارد: خفیف، متوسط، شدید و عمیق. در کنار آن ممکن است معلولیت های یادگیری، گفتار، اجتماعی و جسمی نیز وجود داشته باشد. موارد شدید معلولیت ذهنی در هنگام تولد تشخیص داده می شوند. با این حال، ممکن است بعدها متوجه شوید که فرزند شما دارای فرم ملایم تر ID است. تقریبا تمام موارد معلولیت ها تا 18 سالگی تشخیص داده می شود.

عقب ماندگی ذهنی بر اساس میزان بهره هوشی، از خفیف تا بسیار شدید ( عمیق ) وجود دارد. جدول زیر تقسیم بندی های مربوط به عقب ماندگی ذهنی را با توجه به نوع و مهارت مورد نظر نشان می دهد:

مهارت مورد انتظار نوع بهره هوش
آموزش پذیر خفیف ۵۰-۷۰
ربیت پذیر بالا متوسط ۳۵-۵۰
تربیت پذیر پایین شدید ۲۵-۲۵
کمتر از 25 عمیق ایزوله، نیازمند نگهداری در مؤسسه

در حالی که بهره هوش طبیعی در محدوده ۹۰- ۱۱۰ قرار می گیرد، به فاصله بین ۷۱- ۸۴ هوش مرزی اطلاق می شود که این افراد عقب مانده ذهنی نیستند اما از نظر پیشرفت تحصیلی موفقیت چندانی ندارند . خوشبختانه کمترین تعداد این بیماران را عقب مانده ذهنی نوع شدید و بسیار شدید که عمدتاً نیازمند نگهداری و پرستاری دائم در مؤسسات مربوطه می باشند تشکیل می دهند. شیوع این اختلال در حدود ۱ درصد جمعیت می باشد که در جنس مذکر حدود ۵/۱ برابر جنس مؤنث است.

عقب ماندگی ذهنی
عقب ماندگی ذهنی

علت معولیت ذهنی چیست؟

۱- عوامل قبل از تولد : بیشتر شامل تأثیرات ژنتیک و تغییرات کروموز می شود . ضمن این که عفونت های رحمی و ابتلای به بیماری سرخچه و توکسوپلاسموز ( بیماری خطرناکی که از طریق گربه منتقل می شود ) نیز در بروز عارضه نقش دارند . آنچه مسلم است بیشترین علل عقب ماندگی ذهنی همین عوامل قبل از تولد است که از نظر پیشگیری نیز اهمیت دارند، به ویژه عوامل کروموزومی مانند سندرم داون و عوامل عفونی مثل سرخچه و توکسوپلاسموز مادرزادی . در این بین عوامل حین تولد مثل زایمان مشکل و خونریزی جمجمه و اشکالات تنفسی حین زایمان و ….. نیز مؤثر می باشند .

۲- عوامل پس از تولد : شامل ضربات شدید به جمجه کودک ( یرقان ) سیانوز ( سیاه شدن )، عفونتهای دوران نوزادی به همراه تب و تشنج، کم کاری تیروئید و …. است که با مواظبت از کودک بخصوص قبل از سن چهارسالگی می توان از بروز معلولیت تا حدی جلوگیری نمود.

۳- عوامل محیطی اجتماعی : تأثیرات محدودتری در بروز معلولیت ذهنی دارند و شامل فقر، تغذیه، ناپایداری خانواده، وضعیت اقتصادی – اجتماعی بد و محرومیت های فرهنگی و استرسهای مکرر و فوق تحمل در محیط زندگی کودک است.

علائم معلولیت ذهنی

علائم شناسایی بر اساس میزان ناتوانی فرزند شما متفاوت است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • عدم رعایت استانداردهای فکری
  • نشسته، چهار دست و پا رفتن، یا قدم زدن بعد از بچه های دیگر
  • مشکل در صحبت کردن و یا واضح صحبت کردن
  • مشکلات حافظه
  • ناتوانی در درک پیامدهای اقدامات
  • ناتوانی در منطقی فکر کردن
  • رفتار کودکانه با سن کودک متناقض است
  • کمبود و یا عدم کنجکاوی
  • مشکلات یادگیری
  • IQ زیر 70
  • ناتوانی در داشتن یک زندگی عادی به دلیل چالش های ارتباطی، مراقبت از خود و یا تعامل با دیگران

مشکلات مربوط به معلولیت ذهنی

اگر فرزند شما معلولیت ذهنی داشته باشد احتمالا بعضی از مسائل رفتاری زیر را تجربه خواهد کرد:

  • کودک آزاری
  • وابستگی
  • عدم فعالیت های اجتماعی
  • افسردگی
  • آسیب زدن به خود
  • زورگویی
  • عزت نفس پایین
  • ناامیدی
  • اختلالات روانپریشی
  • برخی از افراد مبتلا به ID نیز ممکن است ویژگی های فیزیکی خاصی داشته باشند. این می تواند شامل افزایش قد و یا اختلالات صورت باشد.
مشکلات جنسی

شایعترین آن استمناء در معرض عموم است. برخی مثل بچه ها در مورد بدن سایرین کنجکاو هستند که ممکن است از آن تعبیر جنسی شود. بسیاری از عوامل معلولیت ذهنی ارثی نیست و آن دسته که ارثی است باعث ناباروری نیز می شود. بنابراین نگرانی اصلی از مقاربت این افراد تولد کودکان عقب مانده نیست بلکه توانائی آنان به عنوان یک پدر یا مادر برای نگهداری یک کودک طبیعی است. استفاده از روش های جلوگیری مفید است.

بیماریهای جسمی

شایعترین حالت در موارد شدید و بسیار شدید معلولیت ذهنی دیده میشود که اکثرا ناتوانائی های حسی یا حرکتی و یا صرع دارند. فقط یک سوم این افراد تحرک دارند و یک چهارم به دیگران وابسته هستند. مشکلات شنوائی و بینائی مانع دیگری برای توانائی شناختی است. ناتوانی های حرکتی که شایع نیز می باشد عبارتند از: اسپاستیسیتی-اتاکسی-آتتوز

اثر معلولیت ذهنی بر خانواده

به محض تشخیص معلولیت ذهنی در نوزاد والدین دچار دیسترس می شوند. برخی کودک را نمیپذیرند. گرچه این طرد کردن مدت طولانی دوام ندارد معمولا تشخیص پس از سال اول گذاشته می شود. والدین مجبورند امید ها و انتظارات خود را تغییر دهند که گاهی باعث افسردگی طولانی والدین همراه با احساس گناه و شرم و خشم می شود. تعداد کمی کودک را نمی پذیرند. در حالی که بقیه در مورد مشخصات سایر فرزندان شدیدا احساس می شوند. سرانجام اکثر والدین تطابق پیدا میکنند. این والدین نیازمند حمایت طولانی مدت هستند.

مشکلات هیجانی و رفتاری
واکنش ها به وقایع استرس زا

واکنش آنان مشابه افراد عادی است. با این حال آنان دیسترس را بیشتر در رفتار خود نشان می دهند تا در کلمات. تحریک پذیری، آژیتاسیون ترس یا رفتار های دراماتیک ممکن است نشانه یک اختلال حاد استرس باشد. همیشه باید این نکته را در نظر داشت که گاهی این واکنش به یک بیماری جسمی تشخیص داده نشده است.

مشکلات رفتار

این مشکلات، نسبت به کودکان عادی در سنین بالاتری رخ داده و بیشتر طول میکشند گرچه طی زمان بهبود می یابند.بسیاری از عقب ماندگان ذهنی، پرفعالیت و حواس پرت تکانشی (impulsive) هستند. مشکلات جدی تر عبارتند از خود آزاری و رفتار های اوتیسمی( مثل فعایتهای تکراری بی هدف و استرئو تایپی خم شدن به عقب جلو کوبیدن سر به دیوار). این مشکلات جدی در معلولیت شدید شایعتر است ( ۴۰% کودکان و ۲۰% بزرگسالان). در تعداد کمی از بیماران رفتار های تهاجمی به حدی شدید است که احتمال آسیب به خود بیمار و مراقبت وی وجود دارد که به آن رفتار های چالشی برانگیز (challenging) میگویند.

تظاهرات بالینی

نمای کلی عبارت است از کاهش کارائی در همه انواع کار های هوشمندانه مثل یادگیری، حافظه کوتاه مدت، استفاده از مفاهیم و حل مشکل. گاهی یک عملکرد بیشتر از بقیه مختل میشود مثل زبان.

عقب ماندگی ذهنی
عقب ماندگی ذهنی

معلولیت ذهنی چگونه تشخیص داده می شود؟

برای شناسایی این بیماری، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود. این ارزیابی در سه بخش انجام می شود:

  • مصاحبه با والدین
  • مشاهده کودک
  • تست های استاندارد

آزمون استاندارد هوشمند، مانند آزمون استنفورد-باینت هوش برای کودک انجام داده می شود. این آزمون IQ کودک را مشخص می کند. پزشک همچنین ممکن است آزمایش های دیگر مانند مقیاس رفتار سازگاری وینال را انجام دهد. این آزمون، ارزیابی مهارت های زندگی روزمره کودک و توانایی های اجتماعی را در مقایسه با سایر کودکان در گروه سنی مشابه ارزیابی می کند.

مهم است که به یاد داشته باشید که نتیجه این آزمون بر روی کودکان از فرهنگ های مختلف و وضعیت های اجتماعی-اقتصادی می توانند متفاوت باشد.

برای تشخیص بهتر ممکن است مراجعه به موارد زیر الزامی باشد:
  • روانشناس
  • آسیب شناس گفتاری
  • متخصص مغز و اعصابپزشک متخصص اطفال
  • فیزیوتراپیست
  • آزمایشات آزمایشگاهی و تصویربرداری نیز ممکن است انجام شود. این می تواند به پزشک کودک شما کمک کند تا اختلالات متابولیکی و ژنتیکی، و همچنین مشکلات ساختاری مغز کودک شما را تشخیص دهد.

شرایط دیگر، از قبیل کاهش شنوایی، اختلالات یادگیری، اختلالات عصبی، و مشکلات عاطفی نیز باید بررسی شود.

نتایج این آزمایش ها و ارزیابی ها برای توسعه برنامه درمانی و آموزشی کودک استفاده می شود. .

گزینه های درمان اختلال ناتوانی

پس از تشخیص کودک احتمالا نیاز به مشاوره مداوم دارد تا به او کمک کند که با ناتوانی خود مقابله کنند. والدین نیز یک طرح خدمات خانوادگی خواهند داشت که نیازهای کودک را توصیف می کند.

هنگامی که کودک آماده حضور در مدرسه باشد، یک برنامه آموزش انفرادی (IEP) برای کمک به او در زمینه نیازهای آموزشی خود ایجاد خواهد شد. تمام کودکان مبتلا به معلولیت ذهنی از تحصیلات ویژه بهره مند می شوند. دولت مستلزم آن است که مدارس دولتی و آموزش های رایگان و مناسب برای کودکان مبتلا به ID و سایر معلولیت های رشد فراهم کند.

هدف اصلی درمان این است که کودکان مبتلا به عقب افتادگی ذهنی در زمینه آموزش، مهارت های اجتماعی و مهارت های زندگی به پتانسیل کامل خود برسند. درمان ممکن است شامل رفتار درمانی، کار شغلی، مشاوره و در بعضی موارد دارو باشد.

اگر کودک شما درگیر عقب ماندگی ذهنی است، حتما باید تحت نظر مشاوره کودک قرار بگیرد تا با بهتر بتواند با مشکلاتی که بر سر راهش قرار می گیرد، روبرو شود. گروه مشاوره نیک همراه با کادری مجرب و دلسوز والدین را در این مسیر همراهی خواهند کرد.

021-28424894
۲ Comments
  1. آرزو says

    عاشق این وبسایت شدم من. عالی هستید شما

  2. واريکوسل says

    سلام.وبسایتتون خیلی خوب و مفیده.به کارتون ادامه بدین

ارسال دیدگاه

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.